Konflikt serologiczny to choroba hemolityczna płodu, która nie daje żadnych objawów u ciężarnej. Dotyczy 15% kobiet i zagraża w szczególności drugiemu dziecku. Można zminimalizować ryzyko jej wystąpienia, badając się już w pierwszej ciąży.

Niezgodność a konflikt

Na pierwszej wizycie u lekarza, dostaniesz skierowanie na badanie grupy krwi wraz z czynnikiem Rh. 85% ludzi rasy białej ma czynnik dodatni, a tylko 15% ujemny. Niezgodność serologiczna wystąpi, jeśli Twój czynnik będzie ujemny, natomiast czynnik Twojego partnera dodatni. Niezgodność ta może prowadzić do konfliktu serologicznego, który jest chorobą hemolityczną płodu. Może się ona objawiać niedokrwistością, ostrą żółtaczką lub obrzękiem uogólnionym u noworodka.

Na czym polega problem

Krew osoby z czynnikiem dodatnim posiada antygen D, którego brakuje u osoby z Rh ujemnym. Jeżeli rozwijające się w Tobie dziecko odziedziczy obecność tego antygenu, a więc będzie miało czynnik dodatni (po ojcu), Twój organizm zacznie traktować je, jako zagrożenie. Jest to naturalna reakcja organizmu, która niestety może okazać się groźna dla dziecka.

Kiedy krew dziecka ( z antygenem D) zmiesza się z krwią matki (nieposiadającą tego antygenu), system immunologiczny kobiety, podejmie działania mające na celu obronę przed „intruzem”. Inaczej mówiąc, organizm matki, będzie starał się zniszczyć krew dziecka.

Zanim jednak do tego dojdzie, krew dziecka musi przedostać się do krwioobiegu matki. W czasie trwania prawidłowej ciąży nie ma ku temu okazji. Dziecko jest oddzielone od matki barierą łożyskową, dzięki której krew płodu nie przedostaje się do organizmu kobiety. Może to nastąpić tylko w niektórych sytuacjach tj. naruszenie łożyska, przerwanie ciąży, poronienie, biopsja kosmówki czy amniopunkcja, ale także podczas porodu zarówno przez cesarskie cięcie jak i naturalnego.  Bardzo rzadko zdarza się, aby podczas pierwszej ciąży, organizm kobiety zdołał wytworzyć wystarczającą ilość przeciwciał, mogących zagrozić dziecku. Twój organizm zacznie się bronić dopiero po porodzie, podczas którego dojdzie do spotkania obu krwi. Wtedy właśnie, jeżeli nie otrzymasz immunoglobuliny, powstaną przeciwciała odpornościowe, które przy kolejnej ciąży, będą skutecznie atakowały płód.

Zagrożenia

Wytwarzane przez kobietę przeciwciała skierowane przeciwko antygenom D, mają zdolność przenikania przez łożysko.  Oznacza to, że bariera łożyskowa, która oddzielała pierwsze dziecko, nie ochroni już drugiego. Twój organizm dość szybko też „zidentyfikuje” zagrożenie. Zjawisko to nazywa się pamięcią immunologiczną.  Jeżeli drugie dziecko również będzie miało RH dodatni, Twoje przeciwciała zaczną niszczyć jego erytrocyty, co doprowadzi do niedokrwistości, która może spowodować niedotlenienie.  Może też dojść do obrzęku uogólnionego, który stanowi duże zagrożenie dla życia wewnątrzmacicznego, a także oznacza małe szanse na skuteczne leczenie po narodzinach.

Profilaktyka

W profilaktyce najważniejsze jest określenie czynnika Rh kobiety już przy pierwszej ciąży. Pozwoli to lekarzom odpowiednio zareagować. Po pierwszym ( i każdym kolejnym) porodzie, (jeśli urodzi się dziecko Rh dodatnie) kobieta otrzyma odpowiednią dawkę immunoglobuliny, która blokuje wytwarzanie przeciwciał, a także wiąże się z krwinkami płodowymi i przyspiesza ich eliminację z krążenia matczynego, zanim spowodują ich wytwarzanie. Powinno to nastąpić do 48 godzin (najpóźniej 72h) od porodu lub zabiegu, który mógł doprowadzić do przedostania się krwi dziecka do krwioobiegu matki. Zastrzyk taki stosuje się, więc także po poronieniach, amniopunkcjach czy przerwaniach ciąży.

Profilaktyka obejmuje także kontrolne badania poziomu przeciwciał w surowicy, zarówno w pierwszej jak i każdej kolejnej ciąży. Pierwsze badanie powinno odbyć się między 12 a 16 tygodniem. Kolejne, co miesiąc. Skuteczność profilaktyki wynosi nawet 99,9%.

Dodatkowe informacje:

• Jeżeli ojciec dziecka jest homozygotą, a więc posiada identyczne, dominujące allele danego genu ( w tym przypadku D/D), prawdopodobieństwo urodzenia dziecka z czynnikiem dodatnim wynosi 100%, a stopień nasilenia choroby hemolitycznej u płodu jest zdecydowanie większy. W populacji ludzi Rh dodatnich, homozygoci stanowią 43%. Jeżeli natomiast ojciec jest heterozygotą, a więc jeden allel genu jest dominujący ( w tym przypadku D/d), prawdopodobieństwo to wynosi 50%.
• Choroba hemolityczna rozwija się dwuetapowo.  Na początku organizm kobiety uczula się antygenami i tworzy pamięć immunologiczną. Dopiero później następuje przechodzenie przeciwciał przez barierę łożyskową. Zazwyczaj pierwszy etap zachodzi w pierwszej ciąży, a drugi, czyli atakowanie płodu, w drugiej. Przyczyną zajścia obydwu etapów w pierwszej ciąży może być leczenie kobiety krwią niezgodną grupowo lub przy używaniu przez kobietę wspólnych igieł, z osobą posiadającą antygen D (np. narkotyki).

• Konflikt serologiczny może także dotyczyć grup krwi, a nie czynnika RH. Występuje u kobiet z grupą O, której dziecko ma grupę A lub B, dlatego właśnie nazywany jest konfliktem z układu ABO. Jest rzadziej spotykany i z punktu medycznego nie stanowi problemu prenatalnego, gdyż pojawia się dopiero u noworodka. W przypadku konfliktu grup krwi, nie obserwuje się ciężkich postaci choroby hemolitycznej. Objawy, jakie mogą wystąpić u dziecka to żółtaczka, pojawiająca się w ciągu pierwszych 24godzin życia oraz niedokrwistość hemolityczna.